Η Κατοχή
Η Κατοχή είναι πεδινή κωμόπολη του Νομού Αιτωλοακαρνανίας, κτισμένη στην Ακαρνανική όχθη του Αχελώου.
Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 2.829 κατοίκων ενώ εκτιμάται ότι 1.000 επιπλέον κάτοικοι ζούν εκεί έχοντας όμως απογραφεί στο γειτονικό Δήμο Ξηρομέρου ή στην Ευρυτανία. Το κυριότερο μέρος της σημερινής κωμόπολης είναι χτισμένο πάνω σε μικρό λόφο που οι πρόποδες αγγίζουν τη δεξιά όχθη του Αχελώου. Στο σημείο αυτό το ποτάμι στενεύει περισσότερο και σχηματίζει κάποιο φυσικό πόρο που διευκολύνει τη διάβαση του. Η Κατοχή γεωγραφικά και ιστορικά ανήκε πάντοτε στο Ξηρόμερο στην περιφέρεια του οποίου υπήρξε διαχρονικά σπουδαίο και ακμαιό διοικητικό και εμπορικό κέντρο. Η Κατοχή έως το 1997 ανήκε διοικητικά στην επαρχία Βονίτσης και Ξηρομέρου του νομού Αιτωλοακαρνανιας, εντάχθηκε στο Δήμο Οινιάδων με το σχέδιο Καποδίστριας και από το 2011 με την εφαρμογή του σχεδίου Καλλικράτης εντάχθηκε στο διευρυμένο Δήμο Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
Η Κατοχή, είναι το αρχαιότερο απο τα σύγχρονα αστικά συγκροτήματα των Οινιαδών, είναι τόπος συνεχούς κατοίκησης απο την αρχαιότητα μίας και στο κεντρικό λόφο της κωμόπολης, υπήρχε οχυρός οικισμός σύγχρονος της πόλης των Οινιαδών που συνιστούσε προπύργιο της πόλης που επόπτευε το ανατολικό πέρασμα προς αυτή.
Η Κατοχή έλαβε το σημερινό της όνομα κατά το Μεσαίωνα απο τους Ντόπιους Ξηρομερίτες καθώς το όνομα της στη Ξηρομερίτικη διάλεκτο φανερώνει τον τόπο που χειμάζουν συγκεντρώνονται δηλαδή τα νερά του ποταμού. Αλλά εκφράζει επίσης και την αντίθεση μεταξύ των ψηλότερων Ακαρνανικών ορεινών και ημιορεινών χωριών με την πεδινή περιφέρεια της Κατοχής, η οποία αν και βρίσκεται πάνω σε λόφους εποπτεύει την πεδιάδα των Οινιαδών.
Πρόδηλο άλλωστε χαρακτηριστικό γνώρισμα της Κατοχής που τοποθετημένη όπως είναι στην ακαρνανική όχθη του Αχελώου θα γέμιζε τους χειμερινους μήνες από τα ορμητικά νερά του ασπροποτάμου και θα περιβάλλονταν απο τους απέραντους βαλτότοπους που καλύπταν τις Οινιάδες πριν τα έργα εγγύων βελτίωσεων και τις αποξηράνσεις που ολοκληρώθηκαν τη δεκαετία του 1960. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται και απο όλες τις μαρτυρίες των περιηγητών και ιστορικών όπως του Leake και του Στράβωνα που αναφέρουν την περιοχή ως απροσπέλαστη το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου γεγονός που την καθιστούσε απόρθητη για τους εισβολείς.
Στο απώτερο παρελθόν, πριν να ενωθεί με τη στεριά από τις προσχώσεις του Αχελώου, ο λόφος στον οποίο είναι χτισμένη η Κατοχή υπήρξε μια από τις Εχινάδες νήσους ενώ ο Λόφος Κατσάς – Πλιέτσικας που συνιστούσε επίσης νησίδα και εκτείνεται στο δυτικό τμήμα του οικιστικού συγκροτήματος της Κατοχής πιθανολογείται πως ήταν το Αρχαίο και Μυθικό Δουλίχιο που αναφέρετε στην Ηλιάδα απο τον Όμηρο. Το κέντρο μιάς απο τις ισχυρότερες πόλεις που συμμετείχαν στην Τρωική Εκστρατεία.
Επιπροσθέτως ο κεντρικός λόφος της Κατοχής είναι ο πλησιέστερος οικισμός κοντά στην αρχαία πόλη των Οινιαδών (μόλις 5 χιλιόμετρα) και αποτελούσε πιθανότατα το οχυρό τμήμα της μεσαιωνικής πόλης Αχελώος. Είναι σίγουρο πάντως πώς η Κατοχή συναντάται με τη σημερινή της ονομασία σε πηγές ήδη απο τις αρχές του 15ου αιώνα. Ενώ περί τέλη του 17ου αιώνα το όνομα της κωμόπολης γνωρίζει περισσότερη δημοσιότητα καθώς τη βρίσκουμε να αποτελεί σημαντικό εμπορικό κέντρο της περιοχής και να αποτελεί ποτάμια πύλη εξαγωγής προϊόντων προς τη Βενετία, καθώς ο Αχελώος ήταν τότε πλωτός.
Η Κατοχή διαθέτει απέραντες πεδινές εκτάσεις και μαζί με τα υπόλοιπα χωριά των Οινιαδών νέμονται τον πιο παραγωγικό κάμπο της χώρας εξάγωντας μεγάλες ποσότητες κάθε είδους αγροτικών προίοντων με τα εσπεριδοειδή ωστόσο να κατεχούν την πρωτιά. Τα κατοχιανά προίοντα είναι εξαιρετικής ποιότητας ενώ το Κατοχιανό κρασί είναι ευρέως γνωστό στην περιοχή και πέρα απ' αυτή. Η περιοχή διαθέτει επίσης μεγάλες ιχθυοκαλλιέργειες και αλιευτικές εγκαταστάσεις ενώ κοντά στις εκβολές του Αχελώου βρίσκονται μεγάλοι ορυζώνες. Η Κατοχή μαζί με το γειτονικό Νεοχώρι συνιστούν μερικά από τα πιο πλούσια και παραγωγικά μέρη στα Βαλκάνια με τα προίοντα τους να εξάγωνται κυρίως στην Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη.
Η ιστορική κωμόπολη της Κατοχής διαθέτει αξιόλογο αρχαιολογικό και πολιτιστικό πλούτο με μνημεία και κτίσματα όλων των περιόδων. Τα κυριότερα αξιοθέατα της Κατοχής είναι ο αρχαιολογικός χώρος των Οινιάδων στην τοποθεσία Τρίκαρδος, όπου εντοπίζεται ένα απο τα αρχαιότερα θέατρα στην Ελλάδα το "Αρχαίο θέατρο Οινιαδών" που κάθε χρόνο φιλοξενεί το ομώνυμο Φεστιβάλ, το Νεώριο των Αρχαίων Οινιαδών, το αρχαίοτερο Νεώριο στον κόσμο ηλικίας 2.600 ετών που βρίσκεται λαξευμένο σε βράχο, ο Πύργος της Θεοδώρας ή αλλιώς Κούλια της Κυρά - Βασιλικής, δεκάδες ναοί όπως ο Ενοριακός Ναός του Αγίου Δημητρίου, ο Ναός των Αγίων Θεοδώρων, η Ζωοδόχος Πηγή, η Μεταμόρφωση του Σωτήρα, τα ερείπια της ενετικής μονής του Αγίου Μάρκου, το εκκλησάκι του Άϊ-Νικόλα κ.α. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το μοναστήρι της Παναγίας της Λεσινιώτισσας που βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή του κτήματος Βάλτου - Λεσινίου. Είναι κτίσμα του 16ου αιώνα και εδώ υπάρχει η περίφημη εικόνα της Παναγίας, την οποία κατά την παράδοση φιλοτέχνησε ο ευαγγελιστής Λουκάς. Το μοναστήρι ήταν απροσπέλαστο κατά την Τουρκοκρατία λόγω των βάλτων που το περιέβαλλαν, γι' αυτό και δεν πατήθηκε απ' τους Τούρκους.
Άλλο ένα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της Κατοχής είναι η οικιστική ανάπτυξη του κεντρικού λόφου όπου αναπτύχθηκε ιστορικά το χωρίο με το Καστέλλι και έπειτα η σημερινή κωμόπολη με τα πετρόκτιστα άλλοτε μαντρωμένα και οχυρά σπίτια, χτισμένα το ένα κοντά στο άλλο και με στενά δρομάκια που μοιάζει με νησιώτικη χώρα. Σκοπός αυτού του είδους δόμησης ήταν η προστασία του οικισμού απο επιδρομές και ο εγκλωβισμός του εχθρού. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα αλληλοεπικαλύπτομενα πυκνά δίκτυα κτιρίων που βαθμιδωτά εκτείνονται απο τα χαμηλότερα επίπεδα έως το ύψος του Πύργου τον όποιο και περιέβαλλαν. Το χαρακτηριστικό αυτο απαντάται και στο παλίο Αγρίνιο που δυστυχώς χάθηκε και συνιστά ένα καλό δείγμα της αστικής οχυρωματικης τέχνης και αρχιτεκτονικής φιλοσοφίας των Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών χρόνων όταν και επικρατούσε εκτεταμένη ανασφάλεια. Στο κεντρικό τμήμα της Κατοχής υπάρχουν πλήθος παλαιών πέτρινων κτισμάτων όπως π.χ το Σπίτι του Γουλιμή που αν και ερειπωμένο σώζονται ακόμη οι τοίχοι και οι καμάρες του με περίοπτη θέα.
Επίσης η Κατοχή διαθέτει υπέροχα φυσικά τοπία με σημαντικότερο τον ποταμό Αχελώο. Ο ποταμός φιλοξενεί ενα μοναδικό και σπάνιο, προστατευόμενο οικοσύστημα που φιλοξενείται στα παρόχθια δάση και την ευρύτερη περιοχή. Ο βιότοπος του Δέλτα του Αχελώου και το μεγαλύτερο μέρος του Οινιαδίτικου ρού του ποταμού ποτελεί προστατευόμενη περιοχή. Ακόμη η κωμόπολη διαθέτει πρόσβαση στη Θάλασσα του Ιονίου όπου εντοπίζονται εκτεταμένη υγροβιότοποι, αλιευτικοί οικισμοί και η Παραλία Διόνι που τα τελευταία χρόνια έχει καταστεί πόλος έλξης επισκεπτών λόγω της μοναδικής της φυσικής ομορφίας και τοπίου αλλά και την άνθηση του αθλήματος Kite Surf που έχει προσελκύσει αθλητές απ' όλο τον κόσμο.
Η περιοχή των Οινιαδών
Όπως είναι γνωστό το όνομα της περιοχής των Οινιαδών, προέρχεται απο τη σύνδεση της με την Άμπελο και την παραγωγή Κρασιού. Ειδικότερα ολόκληρη η περιοχή έλαβε το όνομα της απο την ονομασία της κυριότερης αρχαίας πόλης που εξουσίαζε την περιοχή και μια από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες των αρχαίων Ακαρνάνων γνωστή για το μοναδικό Νεώριο, τις οχυρώσεις και τη στρατηγική της τοποθεσία, τις Αρχαίες Οινιάδες.
Οι Οινιάδες αποτελούνται από τις κωμοπόλεις και τα χωριά της Οινιάδος και της Παραχελωίτιδας. Κέντρο της περιοχής συνιστούν οι κωμοπόλεις της Κατοχής και του Νεοχωρίου χτισμένες αντικριστά, η πρώτη στην Ακαρνανική και η δεύτερη στην Αιτωλική όχθη του Αχελώου αντίστοιχα και με τις κοινότητες Λεσίνι, Πεντάλοφο να εκτείνονται προς τα δυτικά και τις κοινότητες Γουριά, Μάστρο, Μαγούλα στα ανατολικά των δυο κωμοπόλεων.