Ο ΕΡΩΤΑΣ ΤΟ ΩΡΑΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΓΑΘΟ ΣΤΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ ΒΑΣΩ ΔΕΝΔΡΟΠΟΥΛΟΥ
«Τα πράγματα του έρωτα», λέει ο Σωκράτης στο Συμπόσιο, «μου τα δίδαξε μια γυναίκα από τη Μαντίνεια, η Διοτίμα. Εκείνη μου είπε πως ο Έρωτας δεν είναι θεός αλλά δαίμονας, κάτι μεταξύ θεού και θνητού, και πως δεν είναι μήτε ωραίος μήτε άσχημος, μήτε σοφός μήτε αδαής».
«Πώς είναι δυνατόν», αναφωνεί ο Αγάθωνας, «να λες πως ο Έρωτας δεν είναι θεός; Έτσι είπε η Διοτίμα, δικαιολογείται ο Σωκράτης. Οι θεοί παρέθεσαν μεγάλο συμπόσιο στον Όλυμπο και μεταξύ των άλλων καλεσμένων ήταν και ο Πόρος, ο θεός των τεχνασμάτων, ή της τέχνης να τα βολεύεις στη ζωή. Σε αυτή τη γιορτή συνέβησαν πολλά. Ήρθε η Πενία, αλλά δεν την άφησαν να μπεί έτσι που ήταν ντυμένη κι εκείνη έμεινε έξω ελπίζοντας κάτι να οικονομήσει. Ο Πόρος ήπιε υπερβολικά. Σε κάποια στιγμή μεθυσμένος βγήκε στο ύπαιθρο, έκανε δυο βήματα και κατέρρευσε. Τότε η Πενία σκέφτηκε να τον εκμεταλλευτεί. Είμαι η πιο φτωχή θεά του Ολύμπου, κι αυτός εδώ είναι ο Πόρος ο πονηρότερος από όλους τους θεούς. Ευκαιρία να ζευγαρώσω μαζί του. Κι από αυτή την ένωση της φτώχειας με το τέχνασμα γεννήθηκε ο Έρωτας.»
«Ο Έρωτας δεν είναι μήτε ωραίος μήτε ντελικάτος, όπως πολλοί νομίζουν, αλλά αντιθέτως είναι τραχύς και απεριποίητος και ανυπόδητος και άστεγος. Πλαγιάζει χάμω και χωρίς στρώματα, κοιμάται στην ύπαιθρο, στα κατώφλια και στους δρόμους, έχει της μητέρας του τη φύση, τη στέρηση. Και του πατέρα του τη φύση, είναι παγιδευτής πανούργος των ωραίων και των εκλεκτών, γενναίος και ριψοκίνδυνος και ενεργητικός, κυνηγός φοβερός, επινοητικός, αναζητά τη γνώση της ζωής, είναι τρομερός στο να γοητεύει με βότανα και με ωραία λόγια.»
«Πώς είναι δυνατόν Σωκράτη να μην είναι ωραίος ο Έρωτας;» Αναφωνεί έκπληκτος ο Φαίδρος.
«Έρωτας είναι όποιος αγαπά κι όχι όποιος αγαπιέται» απαντά ο Σωκράτης. Και συνεχίζει: «Μόνο όποιος αγαπιέται χρειάζεται την ομορφιά, όχι όποιος ερωτεύεται, και καθώς το Ωραίο μπορεί να ταυτιστεί με το Αγαθό, όποιος θέλει το Ωραίο επιθυμεί και το Αγαθό, και θα είναι ευτυχισμένος μόνο όταν το βρει. Σκοπός του Έρωτα είναι η αναπαραγωγή του Ωραίου.»
«Θες να πεις», ρωτά ο Φαίδρος, «ότι επιθυμώντας το Ωραίο μπορείς και να το γεννήσεις;»
«Το Ωραίο είναι το Αγαθό», απαντά ο Σωκράτης. «Όλοι οι άνθρωποι εγκυμονούν ως προς το σώμα και την ψυχή και επιθυμούν να γίνουν αθάνατοι. Θα το καταφέρουν γεννώντας το Ωραίο και το Αγαθό. Ο καθένας κάνει τα πάντα για να εξασφαλίσει την αθανασία: άλλοι τη γυρεύουν μέσω της δόξας, άλλοι αυταπατώνται πως την κερδίζουν ζευγαρώνοντας με τις ωραιότερες γυναίκες, και άλλοι εγκυμονώντας ως προς την ψυχή, αφήνουν τα ίχνη τους στα έργα του πνεύματος. Αυτός είναι ο σωστός δρόμος: να αρχίσεις από τα κάλλη του σώματος και έπειτα να ανυψωθείς, σκαλί-σκαλί, ώσπου να προσεγγίσεις το απόλυτο.»
Φίλες και φίλοι Μυθολόγοι, ο Έρωτας για τον Πλάτωνα είναι πρώτα σωματικός, μετά ο Έρωτας του Πνεύματος κι έπειτα ο Έρωτας στην Τέχνη για να φτάσει στη δικαιοσύνη, την επιστήμη και την αληθινή γνώση, ώστε να καταλήξει στη σοφίτα όπου κατοικεί το Αγαθό.
Εκτός από την αθανασία μέσω της τεκνοποίησης υπάρχουν κι αυτοί που την αναζητούν μέσω του κάλλους του πνεύματος, της διανόησης, της μόρφωσης, της δικαιοσύνης και της γνώσης. Στην κορυφή όλων των ιδεών του Πλάτωνα, βρίσκεται το Αγαθό. Το Αγαθό, υποστηρίζει ο έλληνας φιλόσοφος, «είναι πέρα από το ον και είναι ανώτερό του σε αξία και δύναμη».
Η ιέρεια της Μαντίνειας λέει πως εκτός από το σωματικό κάλλος, θα πρέπει αυτός που ενδιαφέρεται για το αιώνιο καλό, να αναγνωρίζει και την ανωτερότητα του ψυχικού κάλλους. Να μάθει να διακρίνει τις ψυχές και όχι τα σωματικά χαρίσματα. Σύμφωνα με το Σωκράτη, μέσα μας υπάρχει μια έμφυτη επιθυμία για τις ηδονές που οδηγεί τον άνθρωπο «επί ηδονάς και αρξάσης εν ημίν τη αρχή ύβρις επωνομάσθη», και μια επίκτητη επιθυμία για το καλύτερο που πορεύεται μέσα από τη λογική και ταυτίζεται με τη σωφροσύνη.
Ο Έρωτας παραμένει πάντα, η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου. Εκτός από τη διαιώνιση του ανθρώπινου είδους, εξασφαλίζει και την εσωτερική συνοχή του κόσμου. Ο Έρωτας απελευθερώνει στην ψυχή του εραστή τη δημιουργική εκείνη δύναμη για να κατακτήσει τον στόχο του που διακατεχόταν από την ωραιότητα.
ΠΗΓΗ: ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΝΤΕ ΚΡΕΣΕΝΤΣΟ «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας».
