Κριτική βιβλίου: Λαϊκές φιλοσοφίες, του Γιάννη Ξύστρα
Αυτές τις μέρες διάβασα με
ιδιαίτερη χαρά και ευχαρίστηση το πόνημα με τον παραπάνω τίτλο, το οποίο μου
χάρισε φιλόφρονα ο συγγραφέας του Γιάννης Ξύστρας, γυρίζοντάς με 60 χρόνια πίσω
(1965), τότε που κατηφόριζε απ΄ τις κορφές
του Κατσά με κουρεμένο σύρριζα το στρογγυλό το κεφαλάκι και την κατσούλα στο
τσουβάλι για ομπρέλα, όταν έβρεχε, και με την Αρσινόη, την Ελένη, τον Χρήστο
έφταναν στο 1ο Δημοτικό Σχολείο τ΄αϊ – Παντελεήμονα.
Τον θυμάμαι σεμνό, ντροπαλό, με σεβασμό προς τους γονείς του, τον μπάρμπα-Μήτσο και την κυρα-Βαγγελιώ – σκηνίτες βλάχοι απ΄ το Χρύσω των Αγράφων, που έπειτα από πολλές περιπλανήσεις, Λεπενού, Πεντάλοφο, Βάλτο κατασκήνωσαν οριστικά στην Κατοχή – τους δασκάλους, τους συμμαθητές και τους μεγαλύτερους γενικά και πολύ συνεπή στις σχολικές του υποχρεώσεις.
Παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπισε, αφού επρόκειτο για παιδί φτωχής οικογένειας κτηνοτρόφων με έξι παιδιά, χωρίς καμιά βοήθεια που χρειάζεται ο μαθητής, κατόρθωσε με την επιμονή, τη θέληση και την εξυπνάδα του καθώς και την ενθάρρυνση των δασκάλων και τις νουθεσίες των γονιών του να σταδιοδρομήσει επαγγελματικά κατακτώντας διευθυντική θέση σε ιδιωτικό οργανισμό.
Εκτιμώντας τη θυμοσοφία του λαού που αποτυπώνεται στις παροιμίες,
σκέφτηκε να καταγράψει πολλές απ’ αυτές για να τις γνωρίσουν και οι νεότερες
γενιές. Έτσι, συνέλεξε τετρακόσιες θυμοσοφίες και τις κατέταξε αλφαβητικά στις
εξήντα σελίδες του βιβλίου του.
Μας παραγγέλνουν από τα παλιά οι
Πυθαγόρειοι: «Με τα λίγα να λες για τα
πολλά». Κι αυτό το πετυχαίνουμε μ΄ έναν παροιμιακό λόγο λίγων λέξεων, που
μπορεί να είναι το αποστάλαγμα ολόκληρου μύθου ή ιστορίας. Έτσι έχουμε
παροιμίες στην αρχαία ελληνική γλώσσα: «Από
κήλυκος μέχρι χειλέων πολλά πέλει», που σημαίνει ότι
από τη στιγμή που πιάνεις το ποτήρι απ΄ το τραπέζι μέχρι να το φέρεις τα χείλη
σου, πολλά μπορούν να συμβούν, ερμηνεύοντας τον μύθο του αρχαίου βασιλιά του
Άργους του Αγγαίου, αφού οι παροιμίες έχουν σχέση με τους μύθους. Κι ερχόμαστε
στους νεότερους χρόνους που εκφράζονται στη νεοελληνική γλώσσα μας: «‘Οσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος».
Αποτελεί μεγάλη προσφορά η συγκέντρωση και καταγραφή των παροιμιών, που
είναι το αποθησαύρισμα τού μεγαλείου της λαϊκής ψυχής, όποιες κι αν είναι
αυτές, γνωμικές ή παραστατικές και οι οποίες πρέπει να ερμηνεύονται μεταφορικά.
Πόσο ωραίος αλήθεια γίνεται ο λόγος, όταν στις συζητήσεις ο ομιλών “πετάει” και
καμιά τέτοια. Είναι τα δεκανίκια του λόγου.
Η δικαιοσύνη μάς υποχρεώνει να ευχαριστήσουμε τον ερανιστή των παροιμιών
για την προσφορά του αυτή και να εκφράσουμε την ευχάριστη έκπληξή μας για τη
θαυμάσια φιλοτέχνηση του εξωφύλλου με το θυμόσοφο γεροντίστικο ζευγάρι. Ξέρετε· το εξώφυλλο είναι το μισό βιβλίο.
Σαν δάσκαλός σου, σεμνύνομαι, αγαπητέ Γιάννη, γιατί σε είχα μαθητή και
έκοψες απ΄το ολάνθιστο περιβόλι που σου προσφέραμε τους ανθούς και τα ρόδα.
Για μας που έχουμε καταθέσει την εκπαιδευτική ράβδο μας η μεγαλύτερη χαρά και ευχαρίστηση, αυτή που νιώθει ο κάθε δημιουργός, είναι να μαθαίνουμε για την πρόοδο των παλαιών μαθητών μας και την ευτυχία τους .Εύγε σου!
Ο δάσκαλός σου
Γιώργος Ρόμπολας
Νιοχώρι, 17/4/2026
