Ομιλία προέδρου Οινιαδών Ανάπτυξις κ. Ζαφείρη Δημ. Καραβία για την επέτειο 453ης Ναυμαχίας της Ναυπάκτου Lepanto στις Εχινάδες νήσους
Το παρόν άρθρο συνιστά το πλήρες κείμενο της Ομιλίας του Προέδρου της Οινιαδών Ανάπτυξις, κ. Καραβία Ζαφείρη, κατά την εκδήλωση Μνήμης για την “453η Ναυμαχία του Lepanto” ή των “Εχινάδων Νήσων” που διοργάνωσε για 4η συνεχή χρονιά ο Πολιτιστικός Φορέας «ΣΥΜΜΑΧΙΑ» υπό την Προεδρία του Ιωάννη Κουρκουμέλη και έλαβε χώρα το Σάββατο 5 Οκτωβρίου 2024 και ώρα 11:00 π.μ. στον ιστορικό τόπο των εκβολών του Αχελώου όπου και διεξήχθη η ναυμαχία, στον όρμο Σκρόφα - Περιοχή ΙΧΘΥΚΑ Οινιαδών.
Α' Μέρος
Ναυμαχία Εχινάδων ή Lepanto
Η Ναυμαχία των Εχινάδων ή της Ναυπάκτου (ιταλ. Battaglia di Lepanto ή delle Echinadi ή του Curzolari) έλαβε χώρα την 7η Οκτωβρίου του 1571 μεταξύ των ενωμένων στόλων της Ισπανίας, της Βενετίας, της Γένουας, των Ιπποτών της Μάλτας, του Στρατού του Πάπα και άλλων μικρότερων Δυτικών Κρατιδίων υπό την ονομασία «Ιερός Αντιτουρκικός Συνασπισμός (Sacra Liga Antiturca) ή Lega Santa (Ιερή Ένωση) και του ενιαίου στόλου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στά πλαίσια του Δ' Βενετοτουρκικού Πολέμου. Στη μάχη συμμετείχαν χιλιάδες έλληνες κάτοικοι των Δυτικών κρατών αλλά και επαναστάτες που ποθούσαν την ελευθερία. Η Ναυμαχία συνιστά μια από τις σημαντικότερες ναυμαχίες στην παγκόσμια ιστορία.
Ο χριστιανικός στόλος με αρτιότερο οπλισμό και καλύτερη τακτική νίκησε κατά κράτος τον αντίπαλό του, που ήταν σχεδόν αήττητος μέχρι τότε.Με τα λόγια του συγγραφέα του «Δον Κιχώτη» Μιγκέλ ντε Θερβάντες, που πήρε μέρος στη ναυμαχία κι έχασε το αριστερό του χέρι: «Ήταν η πιο μεγαλόπρεπη στιγμή που γνώρισαν οι περασμένοι ή τούτοι οι σημερινοί καιροί, ή που θα δούνε οι μελλούμενοι».
Παράλληλα η ναυμαχία άλλαξε οριστικά και τον τρόπο διεξαγωγής των ναυτικών πολέμων. Καθώς πρόκειται για την πρώτη Ναυμαχία με τη συμμετοχή Ιστιοφόρων Πλοίων και το τέλος της κωπήλατης Ναυμαχίας ύστερα από 2.500 χρόνια!
Η Ακριβής τοποθεσία της Ναυμαχίας εντοπίζεται στην είσοδο του Πατραϊκού Κόλπου -κοντά στις νήσους νότιες Εχινάδες και στο Ακρωτήριο Σκρόφα, στο σημερινό Δέλτα του Ποταμού Αχεώου.
Η ονομασία της Ναυμαχίας, προήλθε δε, όχι από την πόλη της Ναυπάκτου, αλλά από την ονομασία του Κόλπου που έγινε η ναυμαχία, επειδή τότε ολόκληρος ο Κόλπος ονομαζόταν από τους Ενετούς "Κόλπος του Lepanto" απο την πρώην Ενετική Κτίση της Πολής του Ναυπάκτου. Επίσης σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι υπερτονίστηκε η ονομασία του Κόλπου και η σύνδεση με τη Ναύπακτο καθώς η Απόρθητη Καστροπολιτεία της Δυτικής Στερεάς ήδη απο την κατάκτηση της απο τους Οθωμανούς αποτέλεσε το ναύσταθμο του Τουρκικού Στόλου που απέβλεπε στην επέκταση προς τα Δυτικά απειλώντας τα υπόλοιπα Ευρωπαικά Έθνη και το κέντρο του Καθολικισμού την Ιταλία.
Συνεπώς προπαγανδιστικά οι Δυτικοί ιστοριογράφοι έδωσαν έμφαση στο χαρακτηριστικό αυτό και θέλησαν να μεταφέρουν στους κατοίκους της Δύσης το μήνυμα ότι ο Οθωμανικός Στόλος κατανικήθηκε όχι κάπου στα ανοιχτά του Ιονίου αλλά μέσα στο αγκυροβόλιο του, τη Ναύπακτο. Ενθάρρυναν έτσι και γέμισαν ελπίδα τα δοκιμαζόμενα έθνη της Ευρώπης και κυρίως τους Έλληνες και τους υπόλοιπους Ορθοδόξους λαούς των Βαλκανίων που ήταν υπόδουλοι.
Η νίκη των συμμάχων χαιρετίστηκε με ενθουσιασμό στη Δύση και εορτάστηκε με δοξολογίες σέ όλες τίς μητροπόλεις της Γηραιάς Ηπείρου. Μεγάλοι ζωγράφοι της εποχής, όπως ο Τιντορέτο, ο Τιτσιάνο και ο Βερονέζε, απαθανάτισαν με έργα τους σκηνές της ναυμαχίας, ενώ ο Ελ Γκρέκο φιλοτέχνησε το πορτρέτο του μεγάλου νικητή, Δον Χουάν της Αυστρίας.
Η συντριβή των Οθωμανών μπορεί να ανέκοψε την επεκτατική πολιτική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας προς την Ευρώπη, δεν έφερε όμως τα επιθυμητά αποτελέσματα για τα χριστιανικά κράτη. Η επιδίωξη τους για την απελευθέρωση των εδαφών της Ρωμανίας δεν πραγματοποιήθηκε, εξαιτίας των μεταξύ τους ανταγωνισμών, αλλά και την έκρηξη του Τριακονταετούς Πολέμου (1618-1648), οπότε και άλλαξαν οι προτεραιότητες της πολιτικής των δυτικών δυνάμεων. Επιτρέποντας έτσι στο Σουλτάνο να διατηρήσει την κυριαρχία του στη Μεσόγειο και ιδιαίτερα την Κύπρο που μόλις είχε καταλάβει, να ναυπηγήσει ξανά ισχυρό στόλο και να συνεχίσει να τρομοκρατεί την Ευρώπη απο ξηρά και θάλασσα.
Η Νίκη των Συμμάχων έδωσε ελπίδα στους υπόδουλους Έλληνες που σε πολλές περιοχές όπως την Αιτωλοακαρνανία, την Πελοππόνησο, την Ήπειρο και τα Νησιά του Αιγαίου επιχείρησαν να επαναστατήσουν εκδηλώνοντας εξεγέρσεις που στόιχισαν τη ζωή σε χιλίαδες ανθρώπους. Το λυπηρό δε ήταν ότι μεγάλο μέρος των νεκρών απο τη ναυμαχία ήταν έλληνες που πολεμούσαν στο πλευρό των δυτικών ή ήταν βίαια στρατολογημένοι απο το Οθωμανικό Ναυτικό. Λέγεται δε ότι πολλοί Έλληνες προκειμένου να διευκολύνουν τους χριστιανούς θυσιάστηκαν αρνούμενοι να εκτελέσουν τις εντολές των Οθωμανών και παύοντας την κωπηλασία στα αμπάρια των πλοίων γνωρίζοντας ότι δεμένοι όπως ήταν θα κείτονταν αργότερα νεκροί στο βυθό της θάλασσας.
Β' Μέρος
Οι προηγούμενες Ναυμαχίες & η σημασία
του Θαλάσσιου Περάσματος των Εχινάδων
Πολλοί μελετητές, συνήθως επιφανειακοί γνώστες της ιστορίας, εκφράζουν την πεποίθηση ότι η Ναυμαχία των Εχινάδων αναφέρεται ως Ναυπάκτου γιατί κανείς δεν γνώριζε τότε, την περιοχή στις εκβολές του Αχελώου, ένα τόπο ανάμεσα σε χιλίαδες σημεία που συμπεριλαμβάνονταν σε αχανείς αυτοκρατορίες που κυβερνούνταν με ελάχιστα ανεπτυγμένα τεχνολογικά μέσα.
Ωστόσο η πεποίθηση αυτή πρόκειται για μεγάλο σφάλμα, καθώς η περιοχή των εκβολών του Αχελώου, της Βορειοδυτικής Εξόδου του Πατραικού Κόλπου και το θαλάσσιο πέρασμα των Εχινάδων συνιστά απο αρχαιοτάτων χρόνων μία απο τις πιό πολυσύχναστες θαλάσσιες οδούς απο την οποία διέρχονταν χιλιάδες πλοία, προίοντα, πληροφορίες και άνθρωποι απο τον Ελλαδικό Χώρο προς την Δύση.
Το γεγονός αυτό καθιστά την περιοχή που πραγματοποιήθηκε η Ναυμαχία αλλά και ολόκληρη την Αιτωλοακαρνανική Ακτογραμμή λεπτομερώς και πολλαπλώς χαρτογραφημένη και γνωστή στους ναυτικούς, τους εμπόρους, τους πειρατές, τους κατακτητές και τους θαλασσοπόρους.
Άλλωστε η νότια Αιτωλοακαρνανία απο την αρχαιότητα διέθετε σπουδαίες και πολυπλήθεις Πόλεις και εμπορικά Κέντρα με κυριότερα την Πλευρώνα, την Καλυδώνα και τις Οινιάδες. Οι Οινιάδες δέ είναι η μοναδική αρχαία Πόλη που διέθετε τρία λιμάνια και μέχρι σήμερα επιβιώνει το Αρχαίο Νεώριο, ένα τεχνολογικό επίτευγμα των ημερών του, που προδίδει την ναυπηγική και εμπορική δραστηριότητα που λάμβανε χώρα στη περιοχή. Απο τα αρχαιολογικά ευρύματα άλλωστε και τη θέση των Οινιαδών διαφαίνεται άλλωστε ότι ήταν ένας απο τους τελευταίους σταθμούς των αρχαίων θαλασσοπόρων για προμήθειες, εμπορεύματα και επισκευές πριν το ταξίδι στην Αδριατική με προορισμό την Ιταλία και άλλα μέρη της Δυτικής Μεσογείου.
Ο πλούτος της περιοχής και η θέση του στην θαλάσσια οδό του Ιονίου απο Ανατολή προς Δύση, την καθιστούσε στόχο πειρατών και κατακτητών, πράγμα που γίνεται εύκολα αντιληπτό και απο την δομή των παλαιών κτιρίων της περιοχής με οχυρα μοναστήρια όπως οι Ταξιάρχες και ο Αη Γιάννης της Θολής στο Νεοχώρι, η ιδιαίτερη δόμηση και οι Οχυρώσεις με τον Πύργο αλλά και τα πρότινος οχυρά Μοναστήρια της Ζωοδόχου Πηγής, της Μονής του Σωτήρα, του Ερειπωμένου Ενετικού Ναού
